Πρώτο βήμα: αποκλείουμε κάποια ασθένεια

Πολλά «προβλήματα συμπεριφοράς» ξεκινούν στην πραγματικότητα από τον πόνο ή από μια πάθηση. Μια γάτα με κυστίτιδα μπορεί να συνδέσει την άμμο με τον πόνο και να την αποφεύγει. Μια γάτα με αρθρίτιδα μπορεί να γρυλίζει όταν τη σηκώνετε. Γι' αυτό, πριν μιλήσουμε για εκπαίδευση, κάνουμε κλινική εξέταση και συνήθως εξετάσεις αίματος και ούρων. Αν το πρόβλημα ξεκίνησε ξαφνικά, αυτό είναι ακόμη πιο σημαντικό.

Τι χρειάζεται μια γάτα για να είναι ήρεμη

Η καλύτερη πρόληψη είναι μια ζωή που καλύπτει τις φυσικές ανάγκες της γάτας, ακόμη και μέσα σε ένα διαμέρισμα:

  • Κυνήγι και φαγητό: μοιράστε την τροφή σε μικρές μερίδες μέσα στη μέρα. Βάλτε λιχουδιές μέσα σε παιχνίδια που πρέπει να σπρώξει ή να κυλήσει για να τις βγάλει.
  • Παιχνίδι: λίγα λεπτά κάθε μέρα με ένα καλάμι με φτερά ή κορδόνι, που μπορεί να κυνηγήσει, να πηδήξει πάνω του και να το «πιάσει». Αλλάζετε παιχνίδια μόλις χάσει το ενδιαφέρον της. Περίπου οι μισές έως τρεις στις τέσσερις γάτες αντιδρούν στο catnip, οπότε αξίζει να το δοκιμάσετε.
  • Ύψος και ξύσιμο: ράφια, δέντρα γάτας και ένα σταθερό ονυχοδρόμιο. Το ξύσιμο είναι φυσική ανάγκη και όχι κακή συνήθεια.
  • Ασφάλεια: ένα κουτί ή μια κρυψώνα όπου μπορεί να αποσυρθεί χωρίς να την ενοχλεί κανείς.
  • Καθαρή τουαλέτα: σε ήσυχο σημείο, μακριά από το φαγητό και το νερό.

«Κατουράει έξω από την άμμο»

Είναι ο πιο συχνός λόγος που μας φέρνουν μια γάτα για πρόβλημα συμπεριφοράς. Αρχικά ξεχωρίζουμε δύο διαφορετικά πράγματα:

Μαρκάρισμα (spraying)

Ούρηση εκτός άμμου

Στάση

Όρθια, με την ουρά σηκωμένη να τρέμει

Σκύβει, όπως στην άμμο

Πού

Κάθετες επιφάνειες: τοίχους, κουρτίνες, πόρτες

Οριζόντιες: χαλιά, κρεβάτια, ρούχα

Ποσότητα

Λίγα ούρα, σε ψεκασμό

Κανονική ποσότητα

Συνήθης αιτία

Επικοινωνία, άγχος, άλλες γάτες

Κάτι δεν της αρέσει στην άμμο ή στη θέση της

Το μαρκάρισμα είναι συχνότερο στους αρσενικούς. Η στείρωση το περιορίζει ή το σταματά στο 90% περίπου των γατών.

Όταν η γάτα αποφεύγει την άμμο, συνήθως κάτι εκεί την ενοχλεί: η υφή ή το άρωμα της άμμου, ένα σκεπαστό ή μικρό δοχείο, μια θέση με θόρυβο (π.χ. δίπλα στο πλυντήριο), μια βρόμικη τουαλέτα ή μια άλλη γάτα που της «κλείνει» τον δρόμο. Μερικές γάτες απλώς προτιμούν μια συγκεκριμένη επιφάνεια, όπως το χαλί ή τα πλακάκια.

Τι βοηθά:

  • Μία τουαλέτα για κάθε γάτα και μία επιπλέον, σε διαφορετικά δωμάτια (αριθμός γατών +1).
  • Καθάρισμα κάθε μέρα και πλύσιμο του δοχείου κάθε εβδομάδα.
  • Μεγάλο, ανοιχτό δοχείο με λεπτόκοκκη άμμο χωρίς άρωμα, εκτός αν η γάτα σας έχει δείξει ότι προτιμά κάτι άλλο.
  • Καθάρισμα των «ατυχημάτων» με ενζυμικό καθαριστικό. Τα απλά καθαριστικά δεν εξαφανίζουν τη μυρωδιά για τη μύτη της γάτας.

«Δαγκώνει και γρατζουνάει»

Η επιθετικότητα στις γάτες είναι συχνά διακριτική: ένα βλέμμα, ένα μπλοκάρισμα στον διάδρομο, μια γάτα που δεν πλησιάζει πια το μπολ. Γι' αυτό συχνά περνά απαρατήρητη. Ο πίνακας δείχνει τις πιο συνηθισμένες μορφές:

Τι βλέπετε

Πιθανή αιτία

Επιτίθεται σε πόδια και χέρια, κυρίως νεαρή γάτα

Παιχνίδι ή κυνηγετικό ένστικτο χωρίς διέξοδο

Δαγκώνει ενώ τη χαϊδεύετε ή όταν ξεκουράζεται

Δεν θέλει άλλο άγγιγμα, ή θέλει να ελέγχει την επαφή

Σφυρίζει και επιτίθεται όταν δεν μπορεί να φύγει

Φόβος

Αντιδρά όταν την αγγίζετε σε συγκεκριμένο σημείο

Πόνος

Βλέπει γάτα στο παράθυρο και ορμάει στην άλλη γάτα του σπιτιού

Μετατοπισμένη επιθετικότητα

Συγκρούσεις με τις άλλες γάτες για κρεβάτια, πέρασμα ή φαγητό

Ανταγωνισμός για χώρο και πόρους

Δεν δέχεται κανέναν άνθρωπο εκτός από εσάς

Έλλειψη επαφής με ανθρώπους ως γατάκι, ή κληρονομικός χαρακτήρας

Μια μητέρα γάτα μπορεί επίσης να γίνει επιθετική, κυρίως γύρω από τον απογαλακτισμό. Αυτό συνήθως υποχωρεί μόλις τα γατάκια σταματήσουν να θηλάζουν.

Η προτεραιότητα είναι να μην τραυματιστεί κανείς. Αν δύο γάτες τσακώνονται, τις χωρίζουμε σε διαφορετικά δωμάτια, η καθεμία με τη δική της άμμο, νερό, φαγητό και κρεβάτι. Στη συνέχεια τις ξαναγνωρίζουμε σιγά σιγά, με λιχουδιές και παιχνίδι, ώστε η παρουσία της άλλης να συνδεθεί με κάτι ευχάριστο. Όσο νωρίτερα ξεκινήσει αυτή η διαδικασία, τόσο καλύτερα τα αποτελέσματα.

Φόβος, υπερβολικό γλείψιμο και μάσημα υφασμάτων

Ο φόβος μπορεί να οφείλεται σε λίγη επαφή με ανθρώπους και καταστάσεις όταν ήταν γατάκι, σε μια άσχημη εμπειρία ή στον χαρακτήρα που κληρονόμησε. Φαίνεται με κρύψιμο, σφύριγμα, γρύλισμα, επιθέσεις ή ακόμη και μαρκάρισμα. Αν εντοπίσουμε τι τη φοβίζει, το απομακρύνουμε όσο γίνεται και τη βοηθάμε να το συνηθίσει σταδιακά.

Κάποιες γάτες επαναλαμβάνουν μια φυσιολογική συμπεριφορά τόσο συχνά που επηρεάζει την καθημερινότητά τους. Τα πιο συνηθισμένα είναι το υπερβολικό γλείψιμο, μέχρι να δημιουργηθούν φαλακρά σημεία και το μάσημα μάλλινων, πλαστικών, χαρτονιών ή κορδονιών. Το μάσημα υφασμάτων είναι πιο συχνό στις Σιαμέζες και τις συγγενικές ράτσες. Συνήθως πίσω από αυτές τις συμπεριφορές βρίσκεται το άγχος.

Σπανιότερα βλέπουμε γάτες που αντιδρούν έντονα όταν τις αγγίζουμε στην πλάτη: το δέρμα τους «κυματίζει», γλείφονται μανιωδώς, νιαουρίζουν δυνατά ή τρέχουν ξαφνικά μακριά. Πριν μιλήσουμε για πρόβλημα συμπεριφοράς, ελέγχουμε για πόνο και δερματικά προβλήματα.

Η ηλικιωμένη γάτα που «άλλαξε»

Αν μια γάτα άνω των 10 ετών αρχίσει να νιαουρίζει τη νύχτα, να χάνεται μέσα στο σπίτι, να λερώνει έξω από την άμμο ή να αλλάζει χαρακτήρα, δεν φταίνε απαραίτητα «τα χρόνια». Συχνά υπάρχει μια θεραπεύσιμη αιτία, όπως υπερθυρεοειδισμός, υπέρταση ή πόνος στις αρθρώσεις. Υπάρχει επίσης η γνωσιακή δυσλειτουργία, μια κατάσταση που μοιάζει με την άνοια στους ανθρώπους. Και στις δύο περιπτώσεις μπορούμε να βοηθήσουμε, αρκεί να το ψάξουμε έγκαιρα.

Επιβράβευση αντί για τιμωρία

Το μάλωμα, το νερό στο πρόσωπο ή το «τρίψιμο της μύτης» δεν διορθώνουν τη συμπεριφορά. To μόνο που θα καταφέρετε είναι η γάτα να σταματά όσο είστε μπροστά, και συνήθως μαθαίνει να σας φοβάται, κάτι που χειροτερεύει το πρόβλημα. Αυτό που δουλεύει:

  • Επιβράβευση: μια λιχουδιά ή το αγαπημένο της παιχνίδι τη στιγμή που κάνει το σωστό, όπως ξύσιμο στο ονυχοδρόμιο ή χρήση της άμμου. Η εκπαίδευση με κλίκερ δουλεύει πολύ καλά και στις γάτες.
  • Μια εναλλακτική συμπεριφορά: μια γάτα που έχει μάθει να έρχεται ή να κάθεται όταν της το ζητάτε μπορεί να «σταματήσει» μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά με κάτι που την ανταμείβει.
  • Αλλαγές στο περιβάλλον: κλείστε την πρόσβαση στα σημεία όπου γίνεται το πρόβλημα, ή κάντε τα λιγότερο ελκυστικά. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ταινία διπλής όψης, μυρωδιά εσπεριδοειδών ή συσκευές που ενεργοποιούνται με την κίνηση. Αυτό έχει νόημα μόνο αφού της έχετε δώσει μια καλύτερη εναλλακτική.
  • Σαμαράκι και λουρί: πολλές γάτες συνηθίζουν να τα φορούν. Βοηθούν στην εκπαίδευση και στις ασφαλείς βόλτες.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Κάθε πρόβλημα συμπεριφοράς έχει πολλές πιθανές αιτίες και η σωστή λύση βγαίνει μόνο μετά από αξιολόγηση της συγκεκριμένης γάτας και του σπιτιού της. Ο κτηνίατρος είναι το καλύτερο πρώτο βήμα, γιατί μπορεί να ελέγξει ταυτόχρονα την υγεία και τη συμπεριφορά. Αν χρειαστεί, προτείνει και φάρμακα που μειώνουν το άγχος, μαζί με το πρόγραμμα αλλαγής συμπεριφοράς. Για πιο σύνθετα περιστατικά υπάρχουν κτηνίατροι με εξειδίκευση στη συμπεριφορά. Αν απευθυνθείτε σε εκπαιδευτή ή «συμβουλο συμπεριφοράς», ρωτήστε πρώτα για την εκπαίδευση και την εμπειρία του, γιατί ο τίτλος δεν είναι κατοχυρωμένος.

Αν η γάτα σας άλλαξε συμπεριφορά ή κάτι σας ανησυχεί, κλείστε ένα ραντεβού μαζί μας. Όσο νωρίτερα το δούμε, τόσο πιο εύκολα λύνεται.

Επιμέλεια: Βικτώρια Τσαρή DVM MRCVS PgCert

Με βάση τα επιστημονικά δεδομένα του Merck Veterinary Manual.